BÀI GIẢNG CHI TIẾT

Tài liệu giảng dạy và hướng dẫn tự nghiên cứu cho tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên ở cơ sở

Mục đích và cách sử dụng tài liệu

Tài liệu này triển khai bài giảng thành năm phần tương ứng với năm slide nội dung. Mỗi phần có thời lượng, ý chính để chiếu, lời giảng gợi ý, ví dụ và câu hỏi trao đổi. Người giảng có thể đọc gần như nguyên văn phần lời dẫn; người dân có thể dùng các mục quy trình và danh sách kiểm tra để tự tra cứu, chuẩn bị hoạt động phổ biến pháp luật hoặc xử lý bước đầu một vụ việc hòa giải.

Bài giảng tập trung vào cách dùng công nghệ số để tìm, kiểm chứng, trình bày và chia sẻ thông tin pháp luật. Nội dung không thay thế việc tư vấn chuyên môn cho hồ sơ cụ thể. Khi vụ việc vượt phạm vi hòa giải ở cơ sở, có nguy cơ mất an toàn hoặc phát sinh dấu hiệu vi phạm phải xử lý theo thủ tục khác, cần hướng dẫn đến cơ quan có thẩm quyền.

Phân bổ 60 phút theo 5 slide

Lưu ý hiệu lực: Luật PBGDPL số 14/2012/QH13 và Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13 vẫn là căn cứ hiện hành. Luật PBGDPL số 12/2026/QH16 và Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 đã được ban hành nhưng có hiệu lực từ 01/03/2027.

Slide 1  Nhu cầu người dân và khung pháp lý

Thời lượng: 11 phút. Mục tiêu: thống nhất công nghệ số là phương tiện giúp người dân tiếp cận pháp luật; nhận diện các văn bản đang áp dụng và những quy định sẽ thay đổi từ năm 2027.

Nội dung chiếu

• Người dân cần hiểu quy định nào liên quan đến việc của mình, biết bước tiếp theo và biết nơi tra cứu nguồn chính thức.

• Luật PBGDPL cho phép nhiều hình thức phổ biến, trong đó có Internet và đăng tải thông tin pháp luật.

• Luật Hòa giải ở cơ sở yêu cầu tự nguyện, khách quan, công bằng và giữ bí mật thông tin đời tư.

• Quyết định 766/QĐ-TTg định hướng chuyển đổi số trong PBGDPL giai đoạn 2025–2030; Quyết định 315/QĐ-TTg nâng cao năng lực hòa giải viên giai đoạn 2024–2030.

• Hai luật mới về PBGDPL và hòa giải ở cơ sở có hiệu lực từ 01/03/2027.

Lời giảng gợi ý

“Kính thưa các đồng chí và bà con. Khi phổ biến pháp luật, điều quan trọng là người nghe có thể hiểu quy định liên quan đến mình, biết việc cần làm và biết cách kiểm tra lại thông tin. Điện thoại, mã QR, video ngắn hay nhóm trao đổi có thể giúp việc đó thuận tiện hơn. Nhưng nội dung pháp luật vẫn cần đúng nguồn, đúng hiệu lực và phù hợp với người nghe.”

“Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật hiện hành cho phép sử dụng nhiều hình thức, gồm Internet, trang thông tin điện tử, cung cấp tài liệu và các hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Luật Hòa giải ở cơ sở đặt ra yêu cầu tôn trọng sự tự nguyện, giữ khách quan, công bằng và bí mật thông tin đời tư. Vì vậy, khi làm việc trên môi trường số, chúng ta cần giữ nguyên những nguyên tắc này.”

Giảng viên nêu mốc pháp luật của tài liệu: tính đến 26/10/2026, Luật số 14/2012/QH13 và Luật số 35/2013/QH13 vẫn đang có hiệu lực. Luật số 12/2026/QH16 và Luật số 16/2026/QH16 sẽ có hiệu lực từ 01/03/2027. Mốc thời gian này cần được nói rõ để tránh người nghe áp dụng nhầm luật đã ban hành nhưng chưa có hiệu lực.

Gợi ý tương tác mở đầu

Hỏi hội trường: “Khi cần kiểm tra một quy định mới, cô chú thường tìm ở đâu?” Mời hai hoặc ba người trả lời. Ghi nhận các nguồn thường gặp như nhóm Zalo, Facebook, người quen hoặc cổng thông tin. Dẫn sang yêu cầu kiểm tra nguồn ở Slide 3.

Căn cứ chính

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 14/2012/QH13, đặc biệt Điều 2, Điều 11, Điều 15 và Điều 37.

Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13, đặc biệt Điều 2, Điều 3, Điều 4 và Điều 10.

Quyết định 766/QĐ-TTg ngày 15/04/2025; Quyết định 315/QĐ-TTg ngày 17/04/2024.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 và Nghị định 356/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/01/2026.

Slide 2  Vai trò ở cơ sở và quy trình số

Thời lượng: 7 phút. Mục tiêu: phân biệt nhiệm vụ của tuyên truyền viên pháp luật và hòa giải viên, đồng thời thống nhất quy trình năm bước có thể dùng cho hoạt động phổ biến pháp luật.

Nội dung chiếu

• Tuyên truyền viên chủ động phổ biến theo chủ đề và nhu cầu của cộng đồng.

• Hòa giải viên vận dụng pháp luật trong vụ việc cụ thể, bảo đảm tự nguyện, trung lập và giữ kín thông tin đời tư.

• Quy trình số: xác định người nghe, chọn quy định, tạo tài liệu dễ hiểu, tổ chức tương tác, kiểm tra mức độ hiểu.

Lời giảng gợi ý

“Tuyên truyền viên pháp luật thường chuẩn bị nội dung cho một nhóm người nghe hoặc một chủ đề cụ thể. Hòa giải viên thì tiếp xúc với những người đang có mâu thuẫn, tranh chấp hoặc vụ việc cần hỗ trợ. Hai vai trò có điểm chung là giúp người dân hiểu và tiếp cận pháp luật. Tuy nhiên, trong hòa giải, yêu cầu về sự tự nguyện, khách quan và bảo vệ thông tin riêng tư cần được giữ ở từng bước.”

“Dù dùng công cụ nào, chúng ta bắt đầu bằng việc xác định người nghe. Sau đó mới chọn quy định, cách trình bày và hoạt động tương tác. Cuối cùng, cần kiểm tra xem người nghe đã hiểu và có biết bước tiếp theo hay chưa. Không nên chọn ứng dụng trước rồi mới tìm nội dung để đưa vào.”

Quy trình áp dụng

1. Xác định người nghe: người cao tuổi, thanh niên, hộ kinh doanh, phụ nữ, người dân ở khu vực mạng yếu hay nhóm đang cần giải quyết một vấn đề cụ thể.

2. Chọn đúng nội dung: chỉ tập trung vào quy định có liên quan trực tiếp, ưu tiên nguồn chính thức và văn bản còn hiệu lực.

3. Tạo tài liệu dễ hiểu: một trang hỏi–đáp, hình minh họa, video ngắn hoặc tài liệu đọc được trên điện thoại.

4. Tổ chức tương tác: hỏi đáp, trắc nghiệm ngắn, thảo luận tình huống hoặc buổi trao đổi trực tiếp.

5. Kiểm tra mức độ hiểu: mời người nghe nhắc lại quyền, nghĩa vụ, bước tiếp theo hoặc nơi tìm thông tin.

Ví dụ ngắn

Tổ dân phố muốn phổ biến quy định về thủ tục hành chính. Tuyên truyền viên xác định người nghe chủ yếu là người cao tuổi và người ít dùng điện thoại. Tài liệu gồm một tờ hướng dẫn in chữ lớn, đường dẫn chính thức và số điện thoại nơi tiếp nhận câu hỏi. Cuối buổi, người nghe được hỏi: “Nếu cần kiểm tra hồ sơ, cô chú sẽ tra ở đâu hoặc liên hệ ai?”

Slide 3  Tra cứu, thiết kế nội dung và chọn công cụ

Thời lượng: 16 phút. Mục tiêu: thực hiện được ba bước kiểm chứng nguồn, soạn một thông điệp ngắn và chọn công cụ số theo điều kiện thực tế.

Nội dung chiếu

• Ba câu hỏi: nguồn có chính thức không, văn bản còn hiệu lực không, điều khoản có đúng tình huống không?

• Bài phổ biến ngắn: tình huống gần gũi, quy định kèm nguồn, cách áp dụng, câu hỏi kiểm tra.

• Trước buổi: tra cứu và chuẩn bị. Trong buổi: trình bày và tương tác. Sau buổi: gửi nguồn và ghi nhận câu hỏi.

• Mã QR giúp mở nguồn, nhưng người chia sẻ vẫn phải kiểm tra nội dung.

Lời giảng gợi ý

“Trước khi gửi một thông tin pháp luật, hãy tự hỏi ba điều. Thứ nhất, nguồn có phải là cổng chính thức hoặc văn bản gốc không? Thứ hai, văn bản còn hiệu lực hay đã được sửa đổi, thay thế? Thứ ba, điều khoản đang đọc có đúng tình huống không? Khi chưa xác minh, chúng ta nên ghi nhận câu hỏi và tìm nguồn trả lời, thay vì khẳng định theo trí nhớ hoặc theo nội dung lan truyền.”

“Một thông điệp ngắn nên bắt đầu từ một vấn đề người dân đang gặp. Sau đó nêu quy định liên quan cùng nguồn dẫn, giải thích bằng từ ngữ thông thường và kết thúc bằng việc người nghe có thể làm tiếp. Mã QR là cách đưa người nghe tới nguồn. Nó không thay cho việc kiểm tra nguồn và nội dung.”

Thao tác tra cứu gợi ý

6. Mở Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật hoặc cổng thông tin chính thức của cơ quan có thẩm quyền.

7. Tìm theo số hiệu văn bản hoặc từ khóa chính. Mở văn bản đầy đủ thay vì chỉ đọc phần trích dẫn trong bài đăng.

8. Kiểm tra tên văn bản, cơ quan ban hành, ngày ban hành, ngày có hiệu lực và thông tin sửa đổi, thay thế.

9. Đọc điều, khoản liên quan trong ngữ cảnh. Ghi lại đường dẫn, số điều và ngày tra cứu.

10. Tóm tắt bằng lời dễ hiểu, nhưng giữ đúng điều kiện, ngoại lệ và phạm vi áp dụng.

11. Tạo mã QR hoặc đường dẫn tới văn bản gốc. Quét thử bằng điện thoại khác trước khi phát tài liệu.

Mẫu thông điệp 60–90 giây

“Hôm nay chúng ta trao đổi về việc sử dụng lối đi chung. Trước khi kết luận, các bên cần xác định hiện trạng, giấy tờ liên quan và quy định áp dụng cho thửa đất cụ thể. Hòa giải viên sẽ lắng nghe ý kiến từng bên, cùng kiểm tra nguồn pháp luật chính thức và giúp các bên tìm phương án phù hợp. Hòa giải là tự nguyện. Nếu chưa thống nhất hoặc cần xác định quyền sử dụng đất theo hồ sơ, các bên có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn. Tài liệu này kèm đường dẫn đến nguồn để bà con tự kiểm tra.”

Đây là mẫu truyền đạt chung, không phải kết luận quyền về lối đi của một vụ việc cụ thể. Người giảng cần thay phần quy định bằng căn cứ đã kiểm chứng cho tình huống thực tế.

Công cụ theo điều kiện

Slide 4  Thực hành tình huống và phương thức giải quyết

Thời lượng: 15 phút. Mục tiêu: tập xử lý bước đầu một mâu thuẫn dân cư, biết cách tra cứu và chia sẻ thông tin, đồng thời nhận ra khi nào cần dừng hòa giải hoặc hướng dẫn sang cơ quan có thẩm quyền.

Tình huống dùng trong hội nghị

Hai hộ dân bất đồng về việc sử dụng lối đi chung. Một người đăng ảnh và lời kể một phía lên nhóm mạng xã hội khu dân cư. Các bên đề nghị được hỗ trợ. Đây là tình huống giả định; không sử dụng hồ sơ thật hoặc thông tin có thể nhận diện người dân.

Cách tổ chức bài tập 15 phút

12. 3 phút: nhóm phân công người ghi ý, người tra cứu nguồn và người trình bày.

13. 7 phút: nhóm xác định câu hỏi pháp lý, chọn bước xử lý, soạn thông điệp 60–90 giây và chỉ ra thông tin không nên phát tán.

14. 5 phút: hai nhóm trình bày. Giảng viên góp ý theo bốn tiêu chí: nguồn chính xác, cách nói dễ hiểu, tôn trọng các bên, bảo vệ thông tin.

Phương thức xử lý bước đầu cho hòa giải viên

15. Tiếp nhận yêu cầu và tìm hiểu mong muốn của từng bên. Hỏi xem các bên có đồng ý tham gia hòa giải không. Hòa giải ở cơ sở dựa trên sự tự nguyện.

16. Kiểm tra phạm vi vụ việc. Luật Hòa giải ở cơ sở loại trừ các trường hợp xâm phạm lợi ích Nhà nước hoặc lợi ích công cộng, một số vi phạm phải xử lý hình sự hoặc hành chính và các trường hợp pháp luật quy định không được hòa giải. Nếu chưa rõ, hỏi công chức tư pháp hoặc cơ quan chuyên môn trước khi tiếp tục.

17. Kiểm tra tính khách quan. Nếu hòa giải viên có quyền lợi liên quan hoặc không thể bảo đảm công bằng, báo tổ trưởng để phân công người khác.

18. Bảo đảm an toàn. Nếu có nguy cơ bạo lực, đe dọa hoặc mất trật tự, ưu tiên an toàn và báo cơ quan có thẩm quyền. Không tạo áp lực buộc các bên gặp nhau hoặc thỏa thuận.

19. Lắng nghe từng bên. Có thể gặp riêng để hiểu sự việc và nhu cầu, sau đó tổ chức trao đổi phù hợp với sự đồng ý của các bên. Không đưa ảnh, đoạn chat hoặc thông tin riêng tư lên nhóm cộng đồng.

20. Tra cứu và giải thích. Hòa giải viên có thể nêu quy định liên quan, giúp các bên hiểu quyền và trách nhiệm. Không tự xác định quyền sử dụng đất hoặc đưa ra phán quyết khi cần hồ sơ chuyên môn hay thẩm quyền của cơ quan khác.

21. Hỗ trợ các bên tự đề xuất phương án. Thỏa thuận cần tự nguyện, phù hợp pháp luật, rõ việc phải làm và thời gian thực hiện. Hòa giải viên không được buộc một bên ký hoặc hứa điều vượt thẩm quyền.

22. Ghi nhận và theo dõi phù hợp. Khi các bên đạt thỏa thuận, ghi nhận kết quả theo quy định và nhu cầu của các bên. Nếu không đạt thỏa thuận, kết thúc hòa giải theo quy định và hướng dẫn họ tìm cơ quan có thẩm quyền.

Lời thoại mẫu khi bắt đầu hòa giải

“Tôi xin nghe ý kiến từng bên để hiểu điều gì đang xảy ra và điều mỗi bên mong muốn. Việc hòa giải chỉ tiếp tục khi các bên đồng ý. Tôi sẽ giữ khách quan, không quyết định thay các bên. Thông tin đời tư sẽ được bảo vệ theo quy định. Nếu vụ việc cần cơ quan chuyên môn xác minh hoặc vượt phạm vi hòa giải ở cơ sở, tôi sẽ hướng dẫn các bên đến nơi phù hợp.”

Kết quả xử lý mẫu đối với tình huống

Hòa giải viên không chia sẻ lại bài đăng và đề nghị các bên không tiếp tục phát tán thông tin có thể làm tổn hại danh dự hoặc đời tư. Hòa giải viên trao đổi riêng với từng bên để xác định mong muốn, kiểm tra sự đồng ý tham gia và hỏi về nguy cơ mất an toàn. Nếu đủ điều kiện hòa giải, hòa giải viên giúp các bên thống nhất hiện trạng cần kiểm tra, giấy tờ cần đối chiếu và phương án tạm thời không cản trở lối đi trong thời gian tìm hiểu, nếu cả hai tự nguyện. Với quyền sử dụng đất hoặc ranh giới cần hồ sơ chuyên môn, hướng dẫn liên hệ cơ quan có thẩm quyền. Không khẳng định một bên có quyền hay không có quyền chỉ dựa trên ảnh đăng mạng.

Slide 5  AI, dữ liệu cá nhân, tiếp cận và cam kết

Thời lượng: 11 phút. Mục tiêu: dùng AI như công cụ soạn nháp có kiểm tra, giảm rủi ro lộ thông tin, chọn kênh phù hợp và kết thúc bài giảng bằng một việc áp dụng cụ thể.

Nội dung chiếu

• AI có thể gợi ý dàn ý, câu hỏi và bản tóm tắt. Người sử dụng phải đối chiếu với văn bản gốc.

• Không nhập hồ sơ thật, tên, địa chỉ, số điện thoại, hình ảnh nhận diện hoặc nội dung riêng tư vào công cụ công cộng khi chưa có căn cứ và biện pháp bảo vệ phù hợp.

• Kiểm tra người nhận, quyền truy cập và mục đích trước khi chia sẻ tài liệu.

• Chuẩn bị cách tiếp cận cho người ít dùng điện thoại, mạng yếu hoặc cần tài liệu dễ đọc.

Lời giảng gợi ý

“Công cụ AI có thể giúp gợi ý dàn ý, câu hỏi ôn tập hoặc rút gọn bản nháp. Tuy nhiên, nội dung do AI tạo có thể thiếu điều kiện, nhầm số điều hoặc dùng văn bản đã hết hiệu lực. Người biên soạn phải tự mở văn bản gốc và kiểm tra trước khi trình bày. Không nhập thông tin định danh hoặc hồ sơ vụ việc hòa giải vào công cụ AI công cộng.”

“Khi gửi tài liệu, hãy kiểm tra ai sẽ nhận, họ có cần xem toàn bộ thông tin không, và liên kết có mở cho người ngoài không. Nếu tài liệu minh họa một vụ việc, hãy loại bỏ tên, địa chỉ, số điện thoại và ảnh nhận diện. Với người ít dùng điện thoại hoặc nơi mạng yếu, chuẩn bị tài liệu in, tệp tải sẵn và phần giải thích trực tiếp.”

Checklist trước khi đăng hoặc gửi nội dung pháp luật

☐  Nguồn chính thức đã được mở và kiểm tra chưa?

☐  Văn bản còn hiệu lực tại thời điểm chia sẻ không?

☐  Nội dung đã diễn đạt đúng tình huống và có nêu giới hạn chưa?

☐  Tài liệu có tên, địa chỉ, ảnh, số điện thoại hoặc thông tin vụ việc không cần thiết không?

☐  Đúng người nhận, đúng mục đích và quyền truy cập đã được kiểm tra chưa?

☐  Có bản in, tệp tải sẵn hoặc cách hỏi trực tiếp cho người không dùng điện thoại không?

Đánh giá cuối buổi và cam kết

Kiểm tra nhanh bằng ba câu hỏi: (1) Trước khi chia sẻ quy định, cần kiểm tra những gì? (2) Khi hòa giải viên nhận được ảnh chụp vụ việc trong nhóm cộng đồng, bước ứng xử nào cần tránh? (3) Khi AI đưa ra điều luật, người dùng phải làm gì?

Mời mỗi học viên hoàn thành câu: “Trong tháng tới, tôi sẽ áp dụng công nghệ số bằng cách … và sẽ kiểm tra … trước khi chia sẻ.” Ghi nhận một vài câu trả lời để kết thúc.

Hướng dẫn nhanh cho người dân

Khi cần tìm hiểu một quy định hoặc xử lý mâu thuẫn ở khu dân cư, người dân có thể dùng các bước dưới đây để chuẩn bị thông tin và tìm đúng nơi hỗ trợ.

Tự tra cứu pháp luật

23. Viết câu hỏi thành một việc cụ thể: tôi cần biết thủ tục nào, quyền nào hoặc nơi tiếp nhận nào?

24. Tìm văn bản trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật hoặc cổng thông tin chính thức của cơ quan có thẩm quyền.

25. Kiểm tra ngày hiệu lực và văn bản sửa đổi. Nếu chỉ thấy một đoạn trích trên mạng xã hội, hãy mở văn bản gốc.

26. Ghi lại tên văn bản, điều khoản, đường dẫn và ngày tra cứu. Khi chưa chắc, hỏi công chức tư pháp hoặc cơ quan chuyên môn.

27. Không đăng thông tin cá nhân, ảnh giấy tờ hoặc chi tiết tranh chấp lên nhóm công cộng để xin kết luận.

Khi có mâu thuẫn cần hòa giải

28. Liên hệ tổ hòa giải hoặc hòa giải viên tại nơi cư trú và trình bày ngắn gọn sự việc, mong muốn và tài liệu liên quan.

29. Việc hòa giải ở cơ sở là tự nguyện. Người dân có thể đồng ý hoặc từ chối tham gia, đề nghị trao đổi riêng hoặc đề xuất người hòa giải khác khi có lý do phù hợp.

30. Chỉ cung cấp tài liệu cần thiết cho người có trách nhiệm xử lý. Hỏi cách giữ bí mật thông tin trước khi gửi ảnh hoặc bản chụp giấy tờ.

31. Nếu có nguy cơ bạo lực, đe dọa hoặc hành vi cần cơ quan chức năng xử lý, ưu tiên an toàn và liên hệ cơ quan có thẩm quyền.

32. Nếu chưa đạt thỏa thuận hoặc cần quyết định về quyền, nghĩa vụ theo hồ sơ chuyên môn, tìm cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc dịch vụ trợ giúp pháp lý phù hợp.

Nguồn chính thức để tra cứu

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 14/2012/QH13
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=163007&pageid=27160

Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13
https://vbpl.moj.gov.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=32515

Quyết định 766/QĐ-TTg năm 2025 về chuyển đổi số trong công tác PBGDPL
https://vanban.chinhphu.vn/?classid=0&docid=213378&pageid=27160

Quyết định 315/QĐ-TTg năm 2024 về nâng cao năng lực hòa giải viên
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=210096&pageid=27160

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15
https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=214590&pageid=27160

Nghị định 356/2025/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216387&pageid=27160

Luật PBGDPL số 12/2026/QH16, hiệu lực từ 01/03/2027
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=219298&pageid=27160

Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16, hiệu lực từ 01/03/2027
https://vanban.chinhphu.vn/?docid=219484&pageid=27160

Ghi chú cập nhật: trước mỗi hội nghị hoặc lần sử dụng tài liệu, người giảng cần kiểm tra lại tình trạng hiệu lực và văn bản hướng dẫn trên nguồn chính thức. Luật mới có hiệu lực từ 01/03/2027 cần được đưa vào bài giảng sau mốc đó.